20/04/2011 04:09
Lưu giữ tế bào gốc - “bảo hiểm sinh học” cho tương lai

Lễ cắt băng khánh thành Ngân hàng Tế bào gốc MekoStem tại thành phố Hồ Chí Minh

Tế bào gốc (TBG) có mặt trong hầu hết các tổ chức mô của cơ thể, là loại tế bào có khả năng tự trẻ hóa nhờ quá trình phân bào và biệt hóa thành những tế bào có khả năng thay thế cho các tế bào bị mất đi do già, chết tự nhiên hay chấn thương vì nhiều nguyên nhân. Do đó, việc sử dụng nguồn tế bào gốc hiện đang được coi là một giải pháp đặc biệt để chữa bệnh trong tương lai cho bản thân người gửi lưu giữ TBG cũng như các thành viên trong gia đình và cộng đồng.

Ngân hàng Tế bào gốc đầu tiên của Việt Nam được Bộ Y tế cấp giấy phép mang tên MekoStem đã chính thức đi vào hoạt động năm 2009, đánh dấu một bước tiến vượt bậc trong nghiên cứu y học Việt Nam. Ngân hàng Tế bào gốc MekoStem được thành lập với sự phối hợp của Công ty Cổ phần Hóa dược phẩm Mekophar và hỗ trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ thông qua một đề tài nghiên cứu độc lập cấp Nhà nước. Ngân hàng đã sử dụng công nghệ phân lập tế bào để bảo quản và lưu giữ tế bào gốc dây rốn (gồm máu và màng dây rốn), nhằm cung cấp cho các nhà y học ứng dụng trong điều trị bệnh nhân thuộc các chuyên khoa khác nhau. Do tính chất kỹ thuật đặc thù, dịch vụ lưu giữ tế bào gốc theo yêu cầu của người dân mới chỉ được MekoStem áp dụng ở hai thành phố lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Ngân hàng đi vào hoạt động sẽ cung cấp các dịch vụ về thu thập, phân tích, xử lý tách tế bào, bảo quản các loại tế bào gốc từ máu và màng dây rốn cho cộng đồng.

Màng dây rốn, thường được bỏ đi trong mỗi ca sinh nở, là một tổ chức mô lớn, có mật độ TBG tập trung rất lớn, sạch, đồng thời có độ tuổi rất trẻ. Trong trường hợp cần thiết, có thể dùng các TBG này để điều trị các loại bệnh như bỏng, tổn thương da, gẫy xương, teo cơ, tổn thương sụn và gân, liệt tủy, đái tháo đường, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, Parkinson, chăm sóc sắc đẹp… và các loại bệnh lý liên quan đến gen.

Theo TS.BS. Lê Văn Đông, Học viện Quân y, Phụ trách kỹ thuật Ngân hàng tế bào gốc MekoStem, kể cả khi trong gia đình không có người bị bệnh, các bé sinh ra hoàn toàn khoẻ mạnh bình thường, thì việc cất giữ TBG dây rốn là một giải pháp đặc biệt, có thể ví như một hình thức “bảo hiểm sinh học” cho bé và các thành viên trong gia đình. Không ai biết một em bé sinh ra sẽ bị bệnh gì trong tương lai. Nếu cất giữ TBG dây rốn của bé ngay sau khi sinh, trong tương lai nếu em bé bị bệnh gì đó cần phải dùng TBG để chữa thì đã có sẵn các TBG của chính em bé đó để chữa bệnh cho em.

Những ưu điểm vượt trội của công nghệ lưu giữ TBG dây rốn là không vi phạm y đức và tín ngưỡng tôn giáo hay gây tổn thương cho cả mẹ và con trong quá trình thu giữ dây rốn; quá trình thu giữ dễ dàng nên việc lưu giữ, bảo quản đông lạnh rất thuận lợi và hiệu quả. Khi cần thiết, có thể sử dụng cho việc điều trị các loại bệnh. Nguồn cung cấp dây rốn và màng dây rốn là vô tận, do hàng năm có hàng triệu trẻ em sinh ra; kỹ thuật nuôi cấy không quá phức tạp và tốn kém nên các nước đang phát triển có thể sớm áp dụng công nghệ này. Tính kháng nguyên và miễn dịch của tế bào gốc màng dây rốn thấp nên khả năng thải ghép thấp, phù hợp cho ghép tế bào gốc đồng loại mà không phải sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch.

 Khó khăn lớn nhất đối với ngành công nghệ này là số lượng TBG ở mỗi tổ chức mô rất ít, để có một lượng đủ lớn cho một ứng dụng phải lấy từ nhiều nguồn, nhiều người. Mặt khác, để lấy được TBG, người ta phải can thiệp vào một phần mô lành lặn của người cho, hoặc phải tạo nên những phôi người cho mục đích khoa học. Y đức và sự đau đớn đối với người cho mô hay việc thiếu thông tin cũng là trở ngại rất lớn cho của ngành công nghệ này.

Theo DS. Võ Thị Thanh Vân, Phó Giám đốc Ngân hàng Tế bào gốc MekoStem, Ngân hàng nhận các mẫu dây rốn từ hai nhóm đối tượng để tách và bảo quản tế bào. Nhóm thứ nhất là các dây rốn do các bà mẹ tình nguyện hiến dây rốn của con mình để hình thành Ngân hàng Tế bào gốc Công cộng dùng để điều trị cho bất kỳ bệnh nhân nào trong cộng đồng có các chỉ tiêu xét nghiệm phù hợp. Nhóm thứ hai bao gồm những dây rốn do bố mẹ các em bé mới sinh có nhu cầu lưu giữ riêng, hình thành Ngân hàng Tế bào gốc Tư, bao gồm các mẫu tế bào gốc được lưu giữ theo yêu cầu. Kinh phí cho một ca thu thập dây rốn, phân tích xét nghiệm và xử lý tách tế bào từ một dây rốn là 800-2.500 USD tùy loại tế bào muốn cất giữ và thời gian yêu cầu lưu giữ.

Cũng theo DS. Thanh Vân, ngoài dây rốn trẻ sơ sinh, TBG có thể thu nhận được từ các mô của người trưởng thành như tủy xương, da, mỡ…. Để an toàn, một số trường hợp không nên tham gia tiến hành lưu trữ tế bào gốc, cụ thể: từng mắc bệnh hoặc kiểm tra dương tính với các loại virus viêm gan B, C, HIV; đã từng mắc bệnh ung thư, hoặc các bệnh về máu như thiếu máu, suy tủy, bệnh về huyết sắc tố…; bị mắc các rối loạn về máu hoặc rối loạn về miễn dịch do di truyền hay lây nhiễm; bị mắc các bệnh lây qua đường tình dục; trong vòng một năm gần đây, vợ hoặc chồng có quan hệ tình dục không an toàn; người mẹ bị bất kỳ biến chứng hay bị mắc bệnh trong thời gian mang thai cũng như khi sinh nở; mẹ có thai ở độ tuổi dưới 18.

Sự ra đời của Ngân hàng Tế bào gốc MekoStem là bước khởi đầu trong tổng thể chương trình phát triển nghiên cứu tế bào gốc tại Việt Nam. Đây là một bước tiến vượt bậc ghi nhận khả năng nghiên cứu, ứng dụng chuyên sâu của giới y khoa Việt Nam trong việc sử dụng nguồn tế bào gốc quý giá.

Bài: Đặng Thủy
Ảnh Thanh Vân
Các bài đã đăng

VTV6 - Ban Thanh thiếu niên VTV