Tại Việt Nam, ngành điều dưỡng cũng trải qua một hành trình đầy tự hào. Từ những “y tá” thầm lặng trong hai cuộc kháng chiến cứu nước, sẵn sàng băng mình qua bom đạn để cứu chữa thương binh cho đến hình ảnh người “điều dưỡng” tận tâm, luôn sẵn sàng ngày đêm bên người bệnh, ngành điều dưỡng Việt Nam đã có những bước tiến dài. Cột mốc thành lập Hội Điều dưỡng Việt Nam năm 1990 và việc chuyển đổi tên gọi từ “y tá” sang “điều dưỡng” là sự khẳng định vị thế độc lập của nghề.
Ngày nay, điều dưỡng không còn là “người giúp việc cho bác sĩ” mà đã trở thành một ngành khoa học sức khỏe đa ngành, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Sự chăm sóc của người điều dưỡng được ví như là một vòng tay ấm áp đối với người bệnh. Có lẽ, bên họ mỗi ca trực là những đêm trắng, mỗi giọt mồ hôi thấm đẫm lớp áo bảo hộ, hay những hy sinh thầm lặng phía sau đời sống riêng tư và gia đình riêng là nhịp thở đều đặn của bệnh nhân.
Trong bối cảnh thế giới phẳng, vai trò của điều dưỡng Việt Nam đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ để tương thích với các chuẩn mực quốc tế. Thông điệp “Our Nurses. Our Future. Empowered Nurses Save Lives” năm 2026 có ý nghĩa là: “Điều dưỡng của chúng ta. Tương lai của chúng ta. Trao quyền cho điều dưỡng để cứu sống con người” đã khẳng định một cách mạnh mẽ vai trò của điều dưỡng viên.
Tại Việt Nam, khi chúng ta gia nhập các hiệp định thương mại tự do và thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau về dịch vụ điều dưỡng trong ASEAN, người điều dưỡng không chỉ dừng lại ở việc thực hiện y lệnh, họ còn đóng vai trò là nhà quản lý chăm sóc, người giáo dục sức khỏe và cộng tác viên đắc lực trong đội ngũ can thiệp đa chuyên khoa. Xu hướng hội nhập đòi hỏi điều dưỡng Việt phải nâng cao trình độ từ cao đẳng lên đại học và sau đại học, đồng thời thành thạo ngoại ngữ để tiếp cận kiến thức y khoa thế giới. Việc khẳng định vị thế của điều dưỡng Việt Nam trên bản đồ quốc tế không chỉ nằm ở kỹ năng lâm sàng thuần thục mà còn ở khả năng tư duy phản biện và ra quyết định độc lập trong các tình huống cấp cứu, góp phần trực tiếp vào việc giảm tỷ lệ tử vong và nâng cao chất lượng sống cho cộng đồng.
Dù y học có tiến xa đến đâu với những thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI) hay thiết bị hiện đại, thì cốt lõi của ngành y vẫn là sự kết nối giữa người với người, mà ở đó, điều dưỡng chính là những “người giữ lửa” cho lòng trắc ẩn.
Người điều dưỡng không chỉ nhìn thấy một “ca bệnh” hay một “số giường”, mà họ nhìn thấy một cuộc đời, một người cha, một người mẹ, một niềm hy vọng... của một gia đình phía sau cánh cửa khoa hồi sức. Tuy nhiên, trước cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã đặt ra những yêu cầu mới đầy thách thức nhưng cũng đầy cơ hội cho ngành điều dưỡng. Việc ứng dụng bệnh án điện tử, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi diện mạo các bệnh viện tại Việt Nam. Điều dưỡng hiện đại không còn vùi đầu vào đống hồ sơ giấy tờ mà phải là những “công dân số” thành thạo công nghệ. Biết sử dụng AI để phân tích dữ liệu, dự báo nguy cơ biến chứng và hỗ trợ theo dõi dấu hiệu sinh tồn tự động, từ đó cho phép điều dưỡng có nhiều thời gian hơn để tập trung vào người bệnh. Tuy nhiên, công nghệ không thay thế được con người; nó đòi hỏi điều dưỡng phải có năng lực phân tích dữ liệu để cá thể hóa quy trình chăm sóc. Xu hướng phát triển y tế thông minh tại Việt Nam yêu cầu người điều dưỡng phải làm chủ các thiết bị hỗ trợ từ xa (telehealth), hệ thống robot hỗ trợ và phần mềm quản lý thuốc thông minh. Đây là bước ngoặt để điều dưỡng Việt Nam thoát khỏi những công việc thủ công, tiến tới một nền điều dưỡng dựa trên bằng chứng và dữ liệu chính xác.
Nhìn về tương lai, thông điệp “Empowered Nurses Save Lives” không chỉ là một khẩu hiệu, mà là kim chỉ nam cho ngành điều dưỡng thế giới nói chung và của Việt Nam nói riêng. Để hiện thực hóa, chúng ta cần một sự chuyển đổi sâu sắc từ tư duy đến hành động: trân trọng điều dưỡng không chỉ bằng lời nói, mà bằng việc trao quyền thực thụ trong chuyên môn, đào tạo, nghiên cứu khoa học và hoạch định chính sách. Người điều dưỡng được đứng ở một trong các vị trí trung tâm của mỗi quyết định lâm sàng. Khi những rào cản về định kiến được tháo gỡ và các nguồn lực được đầu tư đúng hướng, điều dưỡng Việt Nam sẽ góp phần không nhỏ vào sự thay đổi vì một cộng đồng khỏe mạnh.
Nhân Ngày Quốc tế Điều dưỡng 2026 là một lời kêu gọi hành động quyết liệt: Hãy trân trọng, bảo vệ và đầu tư vào đội ngũ điều dưỡng. Người điều dưỡng cần có những chính sách đãi ngộ xứng đáng, cải thiện môi trường làm việc và tạo cơ hội để điều dưỡng tham gia vào quá trình hoạch định, thực thi chính sách y tế. Khi người điều dưỡng được tôn trọng và được trao quyền, họ sẽ là một trong những nhân tố quan trọng góp phần đưa y tế nước nhà phát triển bền vững, mang lại sự an tâm và sức khỏe cho người dân Việt Nam.
Bạch Vân - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ngãi
