Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được triển khai với quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Không chỉ là một chiến dịch tìm kiếm trên các chiến trường xưa, đây còn là sự kết hợp giữa truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" với thành tựu khoa học công nghệ hiện đại, đặc biệt là giám định ADN, nhằm trả lại tên tuổi cho hàng chục nghìn liệt sĩ còn chưa xác định được danh tính.
Gần 1.500 hài cốt liệt sĩ đã được quy tập
Theo Ban Chỉ đạo Quốc gia 515, tính đến ngày 26/7/2026, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 1.491 hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam, Lào và Campuchia. Trong đó có 467 hài cốt được tìm thấy trong nước, 174 hài cốt tại Lào và 850 hài cốt tại Campuchia. Ngoài ra, lực lượng tìm kiếm còn phát hiện 10 mộ tập thể, tạo thêm nhiều đầu mối quan trọng cho quá trình xác minh danh tính sau này.
Để đạt được kết quả trên, 32 đội tìm kiếm, quy tập với hơn 1.500 cán bộ, chiến sĩ đã ngày đêm làm việc trên nhiều địa bàn, từ rừng sâu, núi cao đến những chiến trường ác liệt trước đây. Trong đó có 13 đội hoạt động trong nước, 8 đội làm nhiệm vụ tại Lào và 11 đội tại Campuchia.
Không chỉ tìm kiếm, các địa phương và đơn vị còn tổ chức 13 lễ truy điệu, đón nhận và an táng 735 hài cốt liệt sĩ, thể hiện sự tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Nhiều cuộc khai quật đã mang lại những phát hiện xúc động. Tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng (TP. Hồ Chí Minh), lực lượng chức năng tìm thấy hơn 100 hài cốt cùng nhiều di vật. Ở Tuyên Quang, năm mộ tập thể với khoảng 23 hài cốt được phát hiện, góp phần bổ sung những thông tin quý giá cho công tác xác minh sau này.
Từ cuộc tìm kiếm trên thực địa đến cuộc cách mạng dữ liệu ADN
Nếu việc quy tập đưa các liệt sĩ trở về với đất mẹ thì giám định ADN chính là hành trình đưa các anh trở về với tên tuổi và gia đình.
Điểm nổi bật của Chiến dịch 500 ngày đêm là lần đầu tiên Việt Nam triển khai đồng bộ việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN quy mô quốc gia phục vụ xác định danh tính liệt sĩ. Đây được xem là cuộc cách mạng về dữ liệu trong lĩnh vực đền ơn đáp nghĩa, kết nối hồ sơ lịch sử, thông tin nghĩa trang, dữ liệu thân nhân và công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới.
Đến nay, lực lượng chuyên môn đã rà soát 80.882 phần mộ liệt sĩ, trong đó 56.425 phần mộ đủ điều kiện lấy mẫu ADN. Song song với đó, 93.464 mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ đã được thu nhận; 53.036 mẫu đã hoàn thành phân tích và được đưa vào cơ sở dữ liệu phục vụ đối sánh.
Các đơn vị cũng đã tiếp nhận và lưu trữ 15.729 mẫu hài cốt, trong đó Viện Pháp y Quân đội tiếp nhận hơn 13.000 mẫu từ nhiều địa phương để phục vụ giám định.
.jpg)
Khác với trước đây khi việc xác định danh tính chủ yếu dựa vào hồ sơ lưu trữ, sơ đồ mộ chí hoặc ký ức của đồng đội, hiện nay việc ứng dụng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới cùng trí tuệ nhân tạo đang mở ra khả năng xác định danh tính với độ chính xác cao ngay cả đối với những mẫu ADN đã bị phân hủy sau hàng chục năm.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa số lượng mẫu đã thu nhận và số mẫu đã được giám định cũng cho thấy khối lượng công việc phía trước còn rất lớn. Việc xác định danh tính không chỉ phụ thuộc vào chất lượng ADN còn lưu giữ trong hài cốt mà còn cần dữ liệu đầy đủ từ thân nhân cùng hệ thống phân tích hiện đại.
.jpg)
Ngành y tế giữ vai trò then chốt trong hành trình "trả lại tên"
Trong toàn bộ chiến dịch, ngành y tế đảm nhiệm một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất: bảo đảm chất lượng khoa học của quá trình giám định ADN.
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Ban Chỉ đạo Quốc gia 515, Bộ Y tế đã huy động tối đa năng lực của các đơn vị chuyên môn, phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các địa phương để xây dựng quy trình thống nhất từ thu nhận mẫu, bảo quản, vận chuyển đến phân tích và đối sánh ADN.
Những nhiệm vụ trọng tâm của Bộ Y tế là:
- Ban hành hướng dẫn chuyên môn về thu nhận, bảo quản và xử lý mẫu ADN.
- Chỉ đạo các cơ sở pháp y, xét nghiệm và giám định sinh học phân tử tham gia phân tích mẫu.
- Phối hợp xây dựng ngân hàng dữ liệu ADN phục vụ xác định danh tính liệt sĩ.
- Kiểm soát chất lượng toàn bộ quy trình xét nghiệm nhằm bảo đảm độ chính xác của kết quả đối sánh.
- Tăng cường đào tạo, huy động đội ngũ chuyên gia di truyền học, pháp y và sinh học phân tử tham gia chiến dịch.
Lãnh đạo Bộ Y tế xác định đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm chính trị và nghĩa cử tri ân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Bộ đã yêu cầu các đơn vị tập trung cao nhất về nhân lực, trang thiết bị, năng lực xét nghiệm và phối hợp liên ngành nhằm rút ngắn thời gian giám định, đồng thời vẫn bảo đảm độ tin cậy của từng kết quả ADN.
Bên cạnh đó, đội ngũ y tế còn trực tiếp tham gia lấy mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ tại nhiều địa phương. Với những thân nhân cao tuổi, sức khỏe yếu hoặc không thể đi lại, cán bộ y tế phối hợp cùng lực lượng công an đến tận nhà hoặc bệnh viện để thu nhận mẫu, bảo đảm không bỏ sót bất kỳ cơ hội đối sánh nào.
Việc ứng dụng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới cho phép khai thác những đoạn ADN cực nhỏ còn sót lại trong hài cốt sau nhiều thập kỷ. Khi kết hợp với ngân hàng dữ liệu ADN thân nhân và hệ thống đối sánh hiện đại, khả năng xác định đúng danh tính được nâng lên đáng kể so với các phương pháp trước đây.
Mỗi hài cốt được tìm thấy là một cuộc trở về
Đằng sau những con số thống kê là biết bao câu chuyện xúc động của các gia đình đã chờ đợi hơn nửa thế kỷ. Đối với họ, hành trình tìm kiếm không chỉ nhằm xác định nơi an nghỉ của người thân mà còn để hoàn thành lời hứa với cha mẹ, với những người đã khuất và với chính mình.
Chiến dịch 500 ngày đêm vì thế không đơn thuần là một chương trình quy tập hài cốt. Đó là hành trình kết nối quá khứ với hiện tại bằng trách nhiệm, lòng biết ơn và sức mạnh của khoa học. Mỗi hài cốt được tìm thấy là thêm một cuộc đoàn tụ; mỗi kết quả đối sánh ADN thành công là thêm một gia đình khép lại hành trình tìm kiếm kéo dài hàng chục năm.
Với quyết tâm của Chính phủ, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương cùng những nỗ lực không ngừng của lực lượng tìm kiếm, các nhà khoa học và đặc biệt là ngành y tế trong công tác giám định ADN, Chiến dịch 500 ngày đêm đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu cao cả: đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, với gia đình và với chính tên tuổi của mình, góp phần làm trọn đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam.
Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương
