Bối cảnh mới và nguy cơ "đứt gãy" luồng thông tin tuyến cơ sở
Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt lớn khi ngành Y tế triển khai đồng thời nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là việc cụ thể hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân. Trong bối cảnh đó, việc sắp xếp bộ máy theo mô hình chính quyền hai cấp đã làm thay đổi hoàn toàn sơ đồ vận hành truyền thông truyền thống.
.jpg)
Trước đây, chuỗi chỉ đạo truyền thông tuân theo mô hình 3 cấp hành chính phụ thuộc: CDC Tỉnh/Thành phố → Trung tâm Y tế Quận/Huyện → Trạm Y tế Xã/Phường → Cộng tác viên → Người dân. Sơ đồ này tồn tại nhược điểm lớn là "rất nhiều tầng nấc", khiến thông tin chỉ đạo thường đến chậm, bị tam sao thất bản hoặc nguyên văn máy móc không phù hợp với đặc thù địa phương.
Khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp (theo Thông tư số 43/2025/TT-BYT và các văn bản liên quan), 100% Trạm Y tế xã, phường đã được bàn giao về UBND cấp xã/phường trực tiếp quản lý hành chính. ThS.BS Trịnh Ngọc Quang, Phó Giám đốc T5G cho biết thực tế giám sát hoạt động truyền thông tuyến cơ sở tháng 7/2026 cho thấy: công tác điều hành của UBND xã/phường thông qua Phòng Văn hóa - Xã hội đối với hoạt động chăm sóc sức khỏe nhân dân tại các TYT của một số địa phương vẫn còn hạn chế. Báo cáo tham luận của CDC TP. Hải Phòng chỉ rõ: Việc các Trung tâm Y tế khu vực (trước đây là TTYT quận/huyện) không còn quản lý trực tiếp Trạm Y tế xã đã tạo ra một khoảng trống quản lý kỹ thuật.
Hầu hết cán bộ phụ trách công tác truyền thông giáo dục sức khỏe tại Trạm Y tế đều làm kiêm nhiệm, thiếu kỹ năng chuyên sâu về sản xuất sản phẩm truyền thông số, cơ sở vật chất hạn chế và thiếu phương tiện tối thiểu (như máy chiếu, máy ảnh kĩ thuật số, máy tính cấu hình cao). Nếu không đổi mới kịp thời, luồng thông tin truyền thông y tế rất dễ bị "đứt gãy", thông điệp phòng chống dịch bệnh hoặc chính sách mới từ Bộ Y tế không tới được người dân ở cơ sở.
Tái cấu trúc trục chỉ đạo: Ngành Y tế định hướng - Chính quyền xã chủ trì
Để khắc phục nguy cơ đứt gãy, các địa phương tiên phong như Gia Lai, Hải Phòng, Lâm Đồng đã phối hợp cùng T5G đề xuất mô hình điều phối luồng thông tin mới. Trong mô hình này, chuỗi chỉ đạo được rút ngắn tối đa và xác định rõ chức năng của từng mắt xích:
.jpg)
Cấp Trung ương (Bộ Y tế / T5G): Ban hành định hướng chiến lược, tài liệu chuẩn hóa và khung đánh giá. Cung cấp thông điệp gốc, tài liệu số hóa trên nền tảng dùng chung; kết nối câu chuyện từ các địa phương.
Cấp Tỉnh (Sở Y tế / CDC Tỉnh, Thành phố): Tăng cường vai trò quản lý nhà nước, tham mưu cho UBND tỉnh, điều phối chuyên môn kỹ thuật. CDC đóng vai trò hạt nhân kỹ thuật, trực tiếp hướng dẫn chuyên môn và chuyển giao sản phẩm truyền thông cho Trạm Y tế.
Cấp Cơ sở (UBND Cấp Xã / Trạm Y tế): UBND xã trực tiếp chủ trì điều phối các lực lượng; Trạm Y tế là đầu mối chuyên môn tại chỗ. Huy động các tổ chức đoàn thể (Phụ nữ, Thanh niên, Cựu chiến binh, các trường học…) lan tỏa thông điệp.
Báo cáo tham luận của Sở Y tế tỉnh Gia Lai nhấn mạnh quan điểm: "Truyền thông không phải là hoạt động phụ trợ mà là một giải pháp can thiệp y tế". Với quy mô trên 3,1 triệu dân gồm 28 TTYT và 135 Trạm Y tế nằm rải rác ở các vùng đô thị, nông thôn, biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Gia Lai đã chứng minh rằng chính quyền xã/phường chính là "chìa khóa" để đưa truyền thông đi trước một bước. Ngành Y tế chịu trách nhiệm cung cấp nội dung chuyên môn chuẩn xác, còn chính quyền địa phương quyết định phương thức tiếp cận và địa phương hóa ngôn ngữ truyền thông sao cho sát với thực tiễn nhất.
Chiến lược "Kết nối để lan tỏa" - Mạng lưới mới từ Trung ương đến cơ sở
Một điểm quan trọng được đưa ra tại hội thảo là bài tham luận của Trung tâm Truyền thông - Giáo dục Sức khỏe Trung ương (T5G) về cơ chế "Kết nối để lan tỏa thông tin y tế". Bài tham luận đã chỉ ra thực trạng: Mỗi ngày tại các địa phương có rất nhiều câu chuyện y tế xúc động và giàu giá trị - từ việc bác sĩ CDC Lai Châu vượt lũ quét đến với dân, hành trình tri ân liệt sĩ bằng khoa học tại Hà Tĩnh, đến các mô hình khám sức khỏe định kỳ miễn phí tại Đắk Lắk hay Quảng Trị. Tuy nhiên, nếu thiếu sự kết nối, những câu chuyện này chỉ dừng lại ở phạm vi hẹp.
Văn phòng Bộ Y tế và T5G đã thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin hai chiều giữa Trung ương và 34 CDC tỉnh/thành phố:
Dòng thông tin dọc (Top-down): T5G chuyển giao kịp thời các gói truyền thông chính sách, bộ nhận diện, infographic và video clip chuẩn hóa xuống địa phương.
Dòng thông tin ngược (Bottom-up): CDC các tỉnh gửi bài viết, phóng sự, câu chuyện thực tế tại cơ sở về T5G để đăng tải trên các nền tảng truyền thông của Bộ Y tế và các kênh truyền thông đại chúng quốc gia.
.jpg)
Mạng lưới cán bộ đầu mối: Yêu cầu mỗi đơn vị trong toàn ngành xác định rõ 01 lãnh đạo phụ trách và tối thiểu 01 cán bộ chuyên trách truyền thông để tham gia nhóm điều hành thông tin nhanh, đảm bảo xử lý khủng hoảng truyền thông và cung cấp thông tin báo chí minh bạch.
Tái cấu trúc mạng lưới truyền thông y tế trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp không đơn thuần là việc thay đổi sơ đồ tổ chức, mà là cuộc chuyển dịch về tư duy quản lý. Việc chủ động cắt bỏ các tầng nấc trung gian, phân định rõ trách nhiệm "Y tế định hướng chuyên môn - Chính quyền cơ sở điều phối thực hiện" và phát huy vai trò của các công cụ số sẽ giúp truyền thông y tế vận hành thông suốt. Đây chính là nền tảng vững chắc để xây dựng niềm tin của nhân dân, đưa các chính sách y tế lớn của Đảng và Nhà nước thực sự đi vào cuộc sống.
Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe Trung ương
