Chủ động phòng ngừa, giảm hậu quả do thương tích
Thương tích là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, tàn tật và tạo gánh nặng lớn cho gia đình, xã hội và hệ thống y tế. Theo Kế hoạch, trung bình mỗi năm Việt Nam có trên 30.000 người tử vong và gần 1 triệu người phải nhập viện do thương tích. Các nguyên nhân chủ yếu gồm tai nạn giao thông, đuối nước, ngã, bỏng và tai nạn lao động.
Thương tích không chỉ gây tổn hại về sức khỏe mà còn có thể để lại khuyết tật lâu dài, làm giảm khả năng lao động, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống và tạo ra nhiều chi phí điều trị, chăm sóc.
Giai đoạn 2021-2025, công tác dự phòng thương tích đã được triển khai tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, hệ thống giám sát và dữ liệu còn chưa đồng bộ, nguồn lực ở một số nơi hạn chế, việc phối hợp liên ngành chưa chặt chẽ và kết quả giám sát chưa được sử dụng đầy đủ để xây dựng các biện pháp can thiệp.
Kế hoạch giai đoạn 2026-2030 được ban hành nhằm khắc phục những hạn chế này, chuyển mạnh từ xử lý hậu quả sang chủ động nhận diện và kiểm soát nguy cơ ngay từ cộng đồng.
100% tỉnh, thành phố triển khai truyền thông về dự phòng thương tích
Một trong những mục tiêu đáng chú ý là đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố xây dựng và triển khai hoạt động truyền thông về dự phòng, sơ cứu, cấp cứu thương tích.
Ít nhất 80% xã, phường, đặc khu sẽ lồng ghép nội dung dự phòng thương tích vào hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe tại cộng đồng và triển khai truyền thông trên hệ thống truyền thanh cơ sở hoặc các hình thức phù hợp.
Nội dung truyền thông cần sát với thực tế từng địa phương, vùng miền và nhóm đối tượng. Người dân không chỉ được khuyến cáo “cẩn thận để tránh tai nạn”, mà cần được hướng dẫn cụ thể để nhận biết nguy cơ, biết cách phòng tránh và biết phải làm gì khi thương tích xảy ra.
Giám sát để biết thương tích xảy ra ở đâu, vì sao
Một điểm quan trọng của Kế hoạch là tăng cường giám sát thương tích và các yếu tố nguy cơ.
Đến năm 2030, 100% Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, thành phố và Trạm Y tế cấp xã được tập huấn về giám sát dự phòng thương tích. Ít nhất 80% xã, phường, đặc khu triển khai giám sát và sử dụng kết quả để xây dựng kế hoạch can thiệp; đồng thời thực hiện các biện pháp giảm thiểu nguy cơ dựa trên kết quả giám sát.
Cách làm này đặt ra yêu cầu mới: không chờ tai nạn xảy ra mới xử lý, mà phải chủ động xác định thương tích thường xảy ra ở đâu, với ai, trong hoàn cảnh nào và nguyên nhân là gì để có biện pháp phòng ngừa.
Kế hoạch cũng định hướng ứng dụng công nghệ thông tin trong giám sát dự phòng thương tích giai đoạn 2028-2030, từng bước nâng cao chất lượng dữ liệu và khả năng sử dụng thông tin cho công tác phòng ngừa.
Người dân cần được trang bị kỹ năng sơ cứu
Bên cạnh phòng ngừa, Kế hoạch đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực sơ cứu, cấp cứu thương tích tại cộng đồng.
Đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố bố trí đội ngũ giảng viên y tế được đào tạo về sơ cứu, cấp cứu thương tích để tham gia huấn luyện cộng đồng. 100% xã, phường, đặc khu tổ chức tập huấn cho nhân viên y tế, y tế trường học, y tế thôn bản, cộng tác viên, tình nguyện viên và những người quản lý các khu vực có nguy cơ cao như chợ, bến xe, bến tàu, khu vui chơi, trung tâm thương mại.
Ít nhất 70% xã, phường, đặc khu hướng dẫn, khuyến khích trang bị phương tiện, dụng cụ sơ cứu tại các khu vực nguy cơ cao và hộ gia đình.
Điều này có ý nghĩa thiết thực bởi trong nhiều trường hợp, những phút đầu tiên sau tai nạn có thể quyết định mức độ tổn thương và khả năng sống còn của người bị nạn.
Vì vậy, sơ cứu không chỉ là kỹ năng của nhân viên y tế mà cần trở thành kỹ năng cần thiết của cộng đồng.
Phòng ngừa thương tích cần sự tham gia của nhiều ngành
Dự phòng thương tích không phải nhiệm vụ riêng của ngành Y tế. Kế hoạch yêu cầu tăng cường sự chỉ đạo của chính quyền các cấp, phối hợp giữa các ngành, tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng, đồng thời huy động các nguồn lực xã hội.
UBND cấp tỉnh có trách nhiệm ban hành kế hoạch giai đoạn 2026-2030 và bố trí kinh phí thực hiện. Ở cấp xã, UBND cấp xã xây dựng kế hoạch hằng năm, phân công Trạm Y tế và các ban, ngành phối hợp triển khai.
Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã trở thành địa bàn trực tiếp và quan trọng nhất trong phòng ngừa thương tích. Trạm Y tế không chỉ thực hiện nhiệm vụ chuyên môn mà còn cần phối hợp với chính quyền, trường học, đoàn thể và cộng đồng để phát hiện nguy cơ, truyền thông, hướng dẫn sơ cứu và triển khai các biện pháp can thiệp.
Truyền thông phải tạo ra thay đổi trong hành động
Kế hoạch cũng xác định rõ nhiệm vụ nâng cao năng lực truyền thông cho tuyến tỉnh và tuyến cơ sở. Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương phối hợp với Cục Phòng bệnh tổ chức tập huấn kỹ năng truyền thông về dự phòng thương tích cho tuyến tỉnh và tuyến xã trong giai đoạn 2027-2028.
Tinh thần xuyên suốt của Kế hoạch là phòng ngừa phải đi trước, giám sát phải dựa trên nguy cơ, truyền thông phải gắn với hành động và cộng đồng phải được trang bị kỹ năng.
Một điểm nguy cơ được phát hiện và xử lý sớm, một người dân biết cách sơ cứu, một gia đình có sẵn dụng cụ sơ cứu hay một thông điệp truyền thông đến đúng người, đúng lúc đều có thể góp phần ngăn ngừa một tai nạn và giảm những hậu quả đáng tiếc.
Chủ động phòng ngừa từ cơ sở, nâng cao kỹ năng sơ cứu và huy động cộng đồng cùng tham gia sẽ là những yếu tố quan trọng để giảm thương tích, bảo vệ sức khỏe và xây dựng cộng đồng an toàn hơn trong giai đoạn 2026-2030.
Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe Trung ương
