Từ chữa bệnh sang chủ động giữ sức khỏe
Thanh niên là giai đoạn con người hình thành nhiều thói quen có thể theo suốt cuộc đời. Nhịp học tập và làm việc nhanh, áp lực tâm lý, thức khuya, ăn uống thất thường, ít vận động và tiếp xúc thường xuyên với thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội đang tạo ra những nguy cơ sức khỏe đáng lưu ý. Vì vậy, trang bị kiến thức đúng và kỹ năng tự chăm sóc ngay từ khi còn trẻ có ý nghĩa lâu dài đối với mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng.
Hội thảo được tổ chức nhằm góp phần hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, đồng thời triển khai Quyết định số 3915/QĐ-BYT ngày 25/12/2024 của Bộ Y tế về kế hoạch thực hiện Đề án truyền thông phòng, chống tác hại của rượu, bia đến năm 2030.
Phát biểu khai mạc, ông Vũ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy tập trung khám, chữa bệnh sang phòng bệnh và chủ động duy trì sức khỏe. Theo ông, sức khỏe không chỉ là cơ thể không đau mà còn là khả năng sống, học tập, làm việc và yêu thương một cách lành mạnh. Người trẻ cần hiểu các nguy cơ, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, điều chỉnh lối sống và tìm đến dịch vụ y tế phù hợp khi cần thiết.
Thông điệp xuyên suốt của chương trình là mỗi thanh niên cần trở thành chủ thể của sức khỏe mình. Chăm sóc sức khỏe chủ động bắt đầu từ những lựa chọn hằng ngày như ăn uống hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ, quản lý căng thẳng, tiêm chủng, chăm sóc sức khỏe sinh sản và tình dục an toàn, không sử dụng thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử, đồng thời biết tìm kiếm hỗ trợ khi gặp vấn đề về sức khỏe thể chất, tinh thần hoặc bạo lực.
Kiến thức dinh dưỡng cần chuyển thành hành vi hằng ngày
Tại hội thảo, TS.BS. Nghiêm Nguyệt Thu, Phó Chủ tịch Hội Tiết chế Dinh dưỡng Việt Nam, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, phân tích những vấn đề dinh dưỡng thường gặp ở người trẻ. Đây là giai đoạn cơ thể tiếp tục củng cố khối xương và khối cơ, trong khi nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo giới tính, mức độ vận động, học tập và công việc. Những yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm cũng có thể hình thành từ sớm nếu thói quen bất lợi kéo dài.
Một chế độ ăn lành mạnh cần bảo đảm đủ nhu cầu, cân đối các nhóm chất, điều độ và đa dạng thực phẩm, đi cùng yêu cầu an toàn thực phẩm. Bữa ăn hợp lý nên dành khoảng một nửa cho rau và trái cây, một phần tư cho ngũ cốc và khoai củ, một phần tư cho nguồn protein. Người trẻ nên ưu tiên thực phẩm ít chế biến, ngũ cốc ít tinh chế, cá, thịt nạc, trứng, sữa, đậu đỗ và các loại hạt; lựa chọn nước lọc làm đồ uống chính.
Một số khuyến nghị đáng chú ý gồm ăn tối thiểu 400g rau và trái cây mỗi ngày, bảo đảm khoảng 25g chất xơ, hạn chế đường tự do ở mức dưới 10% tổng năng lượng và dùng dưới 5g muối mỗi ngày. Nước ép trái cây dù không thêm đường vẫn có thể đóng góp lượng đường tự do. Các loại trà sữa, nước ngọt, nước tăng lực, cà phê nhiều sữa hoặc đường và đồ uống có cồn cũng tạo ra lượng năng lượng dễ bị bỏ qua.
Bài trình bày chỉ ra nhiều hành vi phổ biến ở sinh viên như bỏ bữa, ăn thất thường, ăn nhanh, vừa ăn vừa sử dụng điện thoại, ăn khuya, dùng caffeine để thức học, thường xuyên dùng đồ ăn nhanh hoặc tự ý sử dụng sản phẩm bổ sung. Thay vì cố gắng thay đổi mọi thứ cùng lúc, mỗi người có thể chọn một hoặc hai hành vi ưu tiên và đặt mục tiêu cụ thể, đo lường được. Chẳng hạn, trong hai tuần, ít nhất năm ngày mỗi tuần chọn nước lọc thay cho nước ngọt hoặc trà sữa trong bữa trưa.
Bên cạnh dinh dưỡng, thanh niên trưởng thành nên duy trì từ 150 đến 300 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, hoặc từ 75 đến 150 phút hoạt động cường độ mạnh, kết hợp tăng cường sức mạnh các nhóm cơ lớn ít nhất hai ngày mỗi tuần. Với người phải ngồi nhiều, bất kỳ sự thay thế thời gian tĩnh tại bằng hoạt động thể lực phù hợp nào cũng mang lại lợi ích.
Đọc nhãn để lựa chọn có hiểu biết
Bà Nguyễn Thanh Hồng, đại diện Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, hướng dẫn sinh viên nhận diện những thông tin bắt buộc trên nhãn hàng hóa, gồm tên sản phẩm, xuất xứ, tổ chức hoặc cá nhân chịu trách nhiệm, định lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng và thành phần. Danh sách thành phần được ghi theo thứ tự từ cao xuống thấp về khối lượng là căn cứ quan trọng để người tiêu dùng hiểu rõ sản phẩm mình lựa chọn.
Khi đọc nhãn dinh dưỡng, người tiêu dùng cần chú ý khẩu phần, năng lượng, đường, chất béo bão hòa, natri và các thành phần khác. Việc so sánh thông tin trên cùng một lượng sản phẩm giúp lựa chọn phù hợp hơn, nhất là với những sản phẩm được sử dụng thường xuyên. Thói quen đọc nhãn cũng giúp người trẻ tránh bị chi phối bởi tên gọi, hình ảnh quảng bá hoặc những thông tin thiếu căn cứ.
Đối với đồ uống có cồn, nhãn sản phẩm cung cấp thông tin về nồng độ cồn và các cảnh báo cần thiết. Hội thảo hướng dẫn cách quy đổi lượng cồn nguyên chất, qua đó giúp người tham dự hiểu rằng các loại đồ uống có dung tích và nồng độ khác nhau có thể chứa lượng cồn đáng kể. Chương trình đồng thời nhấn mạnh các quy định và khuyến cáo quan trọng: người dưới 18 tuổi không được uống rượu, bia; phụ nữ mang thai không uống rượu, bia; đã uống rượu, bia thì không lái xe; không lạm dụng đồ uống có cồn.
Ngành đồ uống chủ động triển khai các sáng kiến vì sức khỏe cộng đồng
Ông Nguyễn Văn Việt, Chủ tịch Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA), khẳng định VBA và các doanh nghiệp hội viên cam kết đồng hành cùng Chính phủ, Bộ Y tế và người tiêu dùng trong việc tuân thủ pháp luật về phòng, chống tác hại của rượu, bia. Trong phạm vi chức năng, Hiệp hội tham gia truyền thông, vận động thực thi pháp luật, góp ý chính sách và cung cấp thông tin nhằm giảm thiểu các hành vi sử dụng rượu, bia có nguy cơ gây hại.
Tại hội thảo, bà Trịnh Thị Vân Giang, Phó Chủ tịch VBA chia sẻ về trách nhiệm xã hội và những sáng kiến của ngành trong thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia. VBA khẳng định Hiệp hội và các doanh nghiệp hội viên cam kết tuân thủ pháp luật, đồng hành cùng Chính phủ, Bộ Y tế và các bên liên quan nhằm giảm thiểu những hành vi sử dụng rượu, bia có nguy cơ gây hại.
Theo VBA, công tác phòng, chống tác hại của rượu, bia cần sự tham gia của toàn xã hội. Cơ quan nhà nước xây dựng chính sách và giám sát thực thi; các chuyên gia cung cấp cơ sở khoa học; tổ chức xã hội tham gia truyền thông; doanh nghiệp thực hiện đúng quy định, cung cấp thông tin minh bạch và triển khai các chương trình nâng cao nhận thức cho cộng đồng.
Thời gian qua, ngành đồ uống đã tham gia nhiều chương trình về giáo dục an toàn giao thông và tiêu dùng có trách nhiệm. Tiêu biểu là sáng kiến Autosobriety, cung cấp kiến thức khoa học nhằm phòng ngừa tai nạn do lái xe sau khi sử dụng đồ uống có cồn; các hoạt động tuyên truyền không bán rượu, bia cho người dưới 18 tuổi; đào tạo tuân thủ pháp luật trong kinh doanh rượu trên môi trường thương mại điện tử; cùng các chương trình truyền thông hướng tới thanh niên, phụ nữ và cộng đồng.
Mỗi thanh niên có thể lan tỏa một lựa chọn tốt
Điểm nhấn của hội thảo là cách tiếp cận gần gũi và có tính thực hành. Bên cạnh phần trình bày của chuyên gia, sinh viên trực tiếp trả lời câu hỏi, phân tích khẩu phần ăn, đọc nhãn sản phẩm và trao đổi về những tình huống thường gặp. Kiến thức vì thế không dừng ở lời khuyên chung mà được chuyển thành những lựa chọn cụ thể trong học tập và đời sống.
Từ một bữa ăn đủ rau, một chai nước lọc thay cho đồ uống nhiều đường, một buổi vận động, một lần kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, đến quyết định không lái xe sau khi uống rượu, bia, mỗi hành động nhỏ đều góp phần bảo vệ sức khỏe. Khi người trẻ chủ động thực hành và chia sẻ kiến thức đúng với bạn bè, gia đình, họ có thể trở thành những hạt nhân truyền thông tích cực trong cộng đồng.
Hội thảo tại Ninh Bình góp phần tăng cường phối hợp giữa cơ quan y tế, cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội và cộng đồng doanh nghiệp trong truyền thông sức khỏe cho thanh niên. Từ nền tảng kiến thức khoa học và những kỹ năng dễ áp dụng, chương trình kỳ vọng khuyến khích người trẻ bắt đầu thay đổi từ hôm nay, duy trì thói quen lành mạnh và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp để có một tương lai khỏe mạnh hơn.
Phạm Hằng
