Bệnh thận mạn đang “âm thầm” đe dọa sức khỏe nhiều người Việt Nam

Bệnh thận mạn là tình trạng suy giảm chức năng thận kéo dài trong thời gian dài, thường tiến triển âm thầm và khó phát hiện trong giai đoạn sớm. Bệnh thận mạn đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng, gây gánh nặng cực lớn cho người bệnh, gia đình và hệ thống y tế.

Theo thống kê Việt Nam hiện có hơn 10 triệu người trưởng thành mắc bệnh thận mạn, tương đương khoảng 10-13% dân số trưởng thành. Mỗi năm ghi nhận khoảng 8.000 ca mắc mới, trong đó hàng chục nghìn người đã tiến triển đến giai đoạn cuối (cần chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận). Đáng lo ngại hơn, bệnh đang trẻ hóa rõ rệt: tỷ lệ người trẻ (18-40 tuổi) mắc bệnh chiếm tới 20-30% tổng số ca tại một số trung tâm lớn, thậm chí có trường hợp chỉ 15-16 tuổi đã phải chạy thận.

GS.TS. Võ Tam, Phó Chủ tịch Hội Tiết niệu- Thận học Việt Nam cho biết: Bệnh thận mạn là bệnh lý phổ biến ở cả thế giới trong đó Châu Á và Việt Nam cũng không là ngoại lệ, với tỷ suất mắc mới, tử vong cao và ngày càng trẻ hóa. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến bệnh thận mạn tính, trong đó có một số yếu tố rất quen thuộc trong đời sống hiện nay đó là: Tiểu đường: Đây là nguyên nhân lớn nhất dẫn đến suy thận. Khi lượng đường trong máu không được kiểm soát, nó sẽ làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, khiến thận không thể lọc chất thải hiệu quả. Tăng huyết áp: Áp lực máu cao không chỉ ảnh hưởng đến tim mà còn khiến thận bị tổn thương. Khi huyết áp không được kiểm soát, mạch máu trong thận bị hư hại, khiến thận không thể thực hiện chức năng lọc thải. Lối sống thiếu lành mạnh: Chế độ ăn uống thiếu khoa học, ăn nhiều muối, ít vận động và thừa cân là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận. Hơn nữa, thói quen uống ít nước cũng là nguyên nhân góp phần vào sự suy giảm chức năng thận.

Theo GS.TS. Võ Tam, sàng lọc và can thiệp sớm Bệnh thận mạn giúp làm chậm tiến triển của bệnh, bảo tồn chức năng thận và giảm nguy cơ tiến triển thành bệnh thận giai đoạn cuối, giảm bớt gánh nặng kinh tế và tỷ lệ tử vong do bệnh này.

Bệnh thận mạn không chỉ là nỗi đau của cá nhân mà còn là bài toán kinh tế khó giải. Khi tiến triển sang giai đoạn cuối, chi phí duy trì sự sống thông qua chạy thận nhân tạo hoặc lọc màng bụng là một con số khá lớn đối với các gia đình có thu nhập trung bình hoặc thấp.

PGS.TS.BS Hà Phan Hải An- Phó Chủ tịch Hội Tiết niệu- Thận học Việt Nam cho biết: "Một bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối không chỉ mất đi khả năng lao động mà còn kéo theo ít nhất một người thân phải chăm sóc. Đây là một sự tổn thất kép về kinh tế cho xã hội. Bên cạnh đó, ngoài gánh nặng về mặt lâm sàng, nhân lực và kinh tế, nghiên cứu cho thấy Bệnh thận mạn này còn tạo ra gánh nặng lớn cho môi trường ở Việt Nam, mà nặng nề nhất là điều trị thay thế suy thận".

Để hạn chế gánh nặng bệnh mạn tính với người dân và cộng đồng, theo TS.BS. Nguyễn Hữu Dũng- Phó Giám đốc Trung tâm Thận- Tiết niệu và Lọc máu (Bệnh viện Bạch Mai), công tác phát hiện và quản lý sớm các giai đoạn của bệnh thận mạn cần được thực hiện tốt hơn. TS.BS. Nguyễn Hữu Dũng nhấn mạnh: “Mọi người dân khi thận còn khỏe thì hãy giữ gìn cho thận luôn khỏe. Khi thận suy cần điều trị bảo tồn đúng cách. Khi suy thận giai đoạn cuối cần chọn phương pháp phù hợp và tuân thủ các chỉ định của bác sỹ và nhân viên y tế”.

Tại Hội thảo, các nhà khoa học đề xuất ngành Y tế cũng như các cơ quan chuyên ngành thực hiện các biện pháp để phòng chống và hạn chế bệnh thận mạn như sau:

1. Đưa Bệnh thận mạn (CKD) vào danh mục bệnh Không lây nhiễm ưu tiên lồng ghép Khám sàng học.

2. Đưa vào danh mục bệnh ưu tiên trong Chiến lược quốc gia Phòng chống bệnh Không lây nhiễm trong giai đoạn tới 2026-2035.

3. Xây dựng hướng dẫn Khám sàng lọc lồng ghép, Giám sát phát hiện sớm và quản lý tốt các giai đoạn của Bệnh thận mạn; Tổ chức khám sàng lọc, giám sát phát hiện sớm và quản lý các giai đoạn Bệnh thận mạn lồng ghép Chương trình mục tiêu quốc gia về Chăm sóc sức khỏe, Dân số và Phát triển giai đoạn 2026 - 2035.

4. Truyền thông nâng cao nhận thức về bệnh thận mạn, các biện pháp phòng ngừa và tuân thủ các khuyến cáo của y tế về chăm sóc giảm nhẹ.

5. Phát triển, hoàn thiện mô hình lồng ghép giám sát phát hiện và quản lý một số bệnh KLN phổ biến tại cộng đồng trong đó có bệnh thận mạn.

6. Tiếp tục các nghiên cứu đánh giá tỷ lệ hiện mắc, tỷ lệ mắc mới và các nghiên cứu chuyên sâu về Bệnh thận mạn.

Bên cạnh Chương trình Mục tiêu quốc gia về Chăm sóc sức khỏe, Dân số và Phát triển với trọng tâm thúc đẩy triển khai hoạt động khám sàng lọc tại tuyến y tế cơ sở, việc đưa Bệnh thận mạn là một trong các bệnh ưu tiên trong Chiến lược quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm giai đoạn 2026- 2035 sắp tới có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm đảm bảo một chiến lược tổng thể cho phòng ngừa, điều trị, quản lý bệnh. Đây cũng là hành động thiết yếu nhằm triển khai thực hiện Nghị quyết của Đại hội đồng Y tế thế giới lần thứ 78 về sức khỏe thận, trong đó kêu gọi các quốc gia thành viên đưa vấn đề dự phòng, phát hiện sớm và quản lý bệnh thận vào các chính sách quốc gia và đưa quản lý thận vào các gói lợi ích bao phủ y tế toàn dân.

Trọng Tiến