Tham dự Hội thảo có đại diện lãnh đạo Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Dân tộc và Tôn giáo; Lãnh đạo UBND, Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Dân tộc và Tôn giáo, Bệnh viện Y, Dược cổ truyền của các tỉnh, thành phố cùng các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp nuôi trồng, sản xuất, kinh doanh dược liệu, thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu…
Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh: Nhận thức rõ vai trò, vị trí quan trọng của dược liệu trong chăm sóc sức khỏe Nhân dân và phát triển kinh tế đất nước, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển lĩnh vực này như:
Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân; đề ra nhiệm vụ, giải pháp: Thúc đẩy phổ biến kiến thức, kỹ thuật y học cổ truyền đến cộng đồng. Có cơ chế để phát huy tiềm năng dược liệu, đẩy mạnh quy hoạch, phát triển vùng trồng dược liệu đạt tiêu chuẩn.
Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 25/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn mới nhằm phát huy hơn nữa vị thế, vai trò của nền y học cổ truyền Việt Nam trong chăm sóc sức khỏe nhân dân gắn với phát triển kinh tế - xã hội.
Trong đó điểm nổi bật trong công tác phát triển dược liệu là việc Bộ Y tế được giao làm đầu mối chủ trì hướng dẫn triển khai nội dung “Đầu tư, hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I: từ năm 2021 đến năm 2025 (theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ). Đây là lần đầu tiên một nội dung về phát triển dược liệu được đưa vào Chương trình mục tiêu quốc gia với quy mô đầu tư và cơ chế hỗ trợ đặc thù rất lớn.
Trong giai đoạn từ năm 2026-2035, Bộ Y tế tiếp tục được giao làm đầu mối chủ trì hướng dẫn triển khai nội dung “Hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý, dược liệu có giá trị kinh tế” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I: từ năm 2026 đến năm 2030 (theo Quyết định số 417/QĐ-BMNMT ngày 31/01/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường).
Để ngành dược liệu thực sự phát triển mạnh mẽ, bền vững, cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự phối hợp chặt chẽ giữa các Bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, nhà khoa học và người dân.
“Tôi đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận các nội dung trọng tâm: Hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển dược liệu; Quy hoạch và phát triển vùng trồng dược liệu; Bảo tồn và phát triển nguồn gen quý; Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ trong nuôi trồng, chế biến; Phát triển chuỗi liên kết, chuỗi giá trị dược liệu; Xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ dược liệu Việt Nam trong nước và quốc tế”, Thứ trưởng Hà nhấn mạnh.
Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên phong phú với hơn 5.117 loài cây thuốc, là nền tảng để phát triển công nghiệp dược. Tại hội thảo, Bộ Y tế định hướng hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực dược liệu theo hướng đồng bộ, thống nhất trọng tâm là Luật Y dược cổ truyền và tăng cường đầu tư cho công tác điều tra, bảo tồn tài nguyên dược liệu, xây dựng vùng trồng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO; Tăng cường xây dựng, ban hành tiêu chuẩn Việt Nam về dược liệu, vị thuốc cổ truyền, thuốc cổ truyền. Nâng cao năng lực cho Hệ thống kiểm nghiệm từ trung ương đến địa phương; Kiểm soát chặt chẽ chất lượng dược liệu; Đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư, hỗ trợ người dân về kỹ thuật, giống, tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng đầu ra ổn định để từng bước hình thành các vùng dược liệu hàng hóa quy mô lớn; xây dựng chương trình phát triển sản phẩm quốc gia về dược liệu; Xây dựng Chương trình truyền thông về lợi ích của dược liệu, thuốc cổ truyền; Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quản lý, nghiên cứu, phát triển dược liệu; đồng thời triển khai nội dung “Hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035.
Hội thảo “Tiềm năng và định hướng phát triển dược liệu” là diễn đàn quan trọng để các cơ quan quản lý trung ương và địa phương cùng trao đổi về thực trạng và định hướng phát triển hệ sinh thái dược liệu Việt Nam. Tại hội thảo, các đại biểu lần lượt được nghe báo cáo tham luận như: “Báo cáo tiềm năng và định hướng phát triển dược liệu”, do ông Nguyễn Đăng Lâm, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, Bộ Y tế trình bày; “Báo cáo Tổng kết Chương trình mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030”… do ông Phùng Quốc Huy, Phó Chánh Văn phòng, Văn phòng Quốc gia về Dân tộc và Miền núi, Bộ Dân tộc và Tôn giáo trình bày và rất nhiều các ý kiến tham luận của đại biểu đại diện một số tỉnh cũng như một số doanh nghiệp tham dự hội thảo.
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đánh giá thực trạng diện tích cây dược liệu cả nước đã đạt gần 59.000 ha; đã quản lý 107 giống thuộc 58 loài đã công bố lưu hành; đồng thời đề xuất các giải pháp về quy hoạch vùng trồng tập trung gắn với liên kết chuỗi giá trị và bảo tồn đa dạng sinh học dưới tán rừng,…
Tham gia Hội thảo, Bộ Dân tộc và Tôn giáo khẳng định dược liệu là sinh kế bền vững, giúp chuyển từ hỗ trợ phân tán sang can thiệp tổng thể cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Báo cáo định hướng lấy chất lượng và tiêu chuẩn làm trọng tâm, bảo tồn tri thức bản địa và đảm bảo chia sẻ lợi ích công bằng cho người dân khi tham gia chuỗi giá trị.
Qua báo cáo các tỉnh, thành phố và đại diện 22 địa phương (như Lai Châu, Thái Nguyên, Điện Biên, Cao Bằng, Đà Nẵng, Tuyên Quang...) đã cho thấy về tiềm năng khai thác và nuôi trồng dược liệu tại địa phương là hướng đi bền vững.
Phát biểu kết luận tại hội thảo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đánh giá cao các ý kiến đã tham luận tại hội thảo, các ý kiến rất tâm huyết, trách nhiệm, thực tiễn và có chiều sâu và đặc biệt là đã đi thẳng vào các vấn đề mà các tỉnh quan tâm cũng như là các cái doanh nghiệp quan tâm.
Tuy nhiên, theo Thứ trưởng, công tác phát triển dược liệu hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức như các tồn tại, vướng mắc đã được nêu ra tại Hội thảo hôm nay. Thay mặt Lãnh đạo Bộ Y tế, Thứ trưởng đề nghị các đơn vị thuộc và trực thuộc Bộ Y tế; các cơ quan có liên quan cùng cộng đồng doanh nghiệp cần tập trung thực hiện ngay 06 nhiệm vụ trọng tâm sau:
Một là, hoàn thiện về thể chế, chính sách: Giao Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan tiếp thu tối đa các ý kiến đóng góp của các Bộ, ngành, địa phương, các nhà khoa học và doanh nghiệp, để đẩy nhanh tiến độ sửa đổi, xây dựng mới các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan… Giao Vụ Bảo hiểm Y tế phối hợp Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền đẩy nhanh tiến sửa đổi, bổ sung Thông tư số 05/2015/TT-BYT ngày 01/7/2025 của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành Danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế để mở rộng Danh mục; có cơ chế thanh toán đặc thù cho dược liệu nuôi trồng trong nước.
Hai là, tăng cường công tác nghiên cứu khoa học: Giao cho Viện Dược liệu; các Trường, Học Viện trực thuộc Bộ Y tế đề xuất các nghiên cứu về điều tra, bảo tồn nguồn gen, tạo giống, công nghệ chế biến sau thu hoạch, sản xuất sản phẩm từ dược liệu,... trình các cấp có thẩm quyền phê duyệt để triển khai thực hiện. Từ kết quả nghiên cứu hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ để phát triển và nâng tầm giá trị dược liệu.
Ba là, tăng cường công tác xây dựng tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam và quản lý chất lượng dược liệu: Giao cho Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương phối hợp các đơn vị có liên quan tăng cường xây dựng, trình thẩm định và ban hành TCVN về dược liệu, vị thuốc cổ truyền, thuốc cổ truyền để đưa vào Dược điển Việt Nam. Đồng thời, xây dựng dự án Nâng cao năng lực cho Hệ thống kiểm nghiệm nhà nước; triển khai có hiệu quả công tác kiểm nghiệm thuốc và nguyên liệu làm thuốc; giúp Bộ Y tế quản lý tốt chất lượng dược liệu, vị thuốc cổ truyền, thuốc cổ truyền.
Bốn là, tăng cường công tác truyền thông: Giao cho Văn phòng Bộ, Trung tâm Truyền thông - Giáo dục Sức khoẻ Trung ương, Báo Sức khoẻ và Đời sống phối hợp xây dựng các chương trình truyền thông về tiềm năng, thế mạnh của dược liệu Việt Nam; các thành quả, cách làm hay, gương điển hình trong công tác phát triển dược liệu.
Năm là, đề nghị các doanh nghiệp tận dụng các chính sách ưu đãi của Nhà nước, tăng cường đầu tư phát triển vùng trồng dược liệu; đầu tư, hỗ trợ người dân về kỹ thuật, giống, vốn và liên kết tiêu thụ sản phẩm, xây dựng đầu ra ổn định để từng bước hình thành các vùng dược liệu hàng hóa quy mô lớn; nâng cấp quy trình, công nghệ nuôi trồng, chế biến hướng tới sản phẩm dược liệu công nghệ cao; hình thành các chuỗi giá trị dược liệu bền vững.
Sáu là, các đơn vị thuộc và trực thuộc Bộ Y tế, các địa phương, các Hội/Hiệp hội nghề nghiệp và đặc biệt là các doanh nghiệp kinh doanh sản xuất thuốc cổ truyền, vị thuốc cổ truyền, dược liệu thường xuyên có những trao đổi, phản hồi, đề xuất giải pháp kịp thời để giải quyết những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.
Những khó khăn còn vướng mắc như về đầu ra của dược liệu, hay trong công tác đấu thầu, trong liên kết giữa doanh nghiệp, nông dân, địa phương; trong chuẩn hóa về giống, về kỹ thuật, phân bón giống… cũng đã được Thứ trưởng gợi mở tại hội thảo để cùng các bộ, ngành, địa phương trao đổi để dần tháo gỡ khó khăn, tìm đường cho dược liệu Việt Nam có thể phát triển trong thời gian tới.
Thông qua Hội thảo, Bộ Y tế cùng các Bộ, ngành đã ghi nhận đầy đủ các ý kiến đóng góp giúp chuyển hóa tiềm năng dược liệu thành giá trị thực tiễn. Đây là bước khởi đầu cho một tư duy mới, thúc đẩy sự phối hợp liên ngành giữa y tế, nông nghiệp và chính sách dân tộc để xây dựng thương hiệu dược liệu Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Hội thảo cũng là lời cam kết của Chính phủ và các Bộ, ngành về việc đồng hành cùng địa phương và doanh nghiệp, cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, hoàn thiện hành lang pháp lý để phát triển dược liệu gắn với kinh tế xanh và chăm sóc sức khỏe nhân dân bền vững.
Hoàng Hiền
