Việt Nam ứng phó với chủng Bundibugyo của vi rút Ebola

Chủng Bundibugyo của vi rút Ebola là sự kiện y tế công cộng khẩn cấp

Tại cuộc họp, Tiến sĩ Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho biết, theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Ebola là một bệnh truyền nhiễm cấp tính đặc biệt nguy hiểm (bệnh truyền nhiễm nhóm A) có khả năng lây lan rất nhanh và tỷ lệ tử vong cao (có thể tới 90%). Vi rút Ebola lây truyền sang người từ động vật hoang dã như dơi ăn quả, nhím và các loài linh trưởng không phải người, và lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, nội tạng hoặc các dịch cơ thể khác của người nhiễm bệnh, hoặc tiếp xúc với các bề mặt và vật dụng (ví dụ: chăn ga gối đệm, quần áo) bị nhiễm bẩn bởi các dịch này.

Bệnh Ebola có 06 chủng thuộc chi Orthoebolavirus, trong đó có 03 chủng được ghi nhận gây dịch bệnh Ebola phổ biến nhất gồm: Chủng vi rút Ebola, Chủng vi rút Sudan, Chủng vi rút Bundibugyo. Chủng Bundibugyo được xác định là vi rút gây nên đợt dịch bệnh hiện nay tại Công Gô và Uganda. Từ năm 1976 đến nay, dịch bệnh Ebola được ghi nhận tại 13 quốc gia Châu Phi, các quốc gia ngoài Châu Phi (Hoa Kỳ, Tây Ban Nha, Vương quốc Anh, Ý) từng ghi nhận ca bệnh xâm nhập, hầu hết là nhân viên y tế tham gia hỗ trợ chống dịch hoặc công dân di chuyển từ vùng dịch trở về. Hiện nay, chỉ có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh Ebola do chủng Ebola, chưa có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu bệnh gây ra bởi các chủng khác như: Sudan và Bundibugyo.

Cũng theo thông tin từ WHO, tình hình dịch bệnh Ebola tại Cộng hòa dân chủ Công Gô (gọi tắt là Công Gô) và Uganda diễn biến phức tạp. Cụ thể, tại Cộng hòa dân chủ Công Gô, ngày 05/5 đã ghi nhận 04 nhân viên y tế tại tỉnh Ituri tử vong, được xác nhận nguyên nhân tử vong là do nhiễm bệnh Ebola chủng vi rút Bundibugyo. Đến ngày 16/5/2026, đã ghi nhận 08 trường hợp xác định tại phòng xét nghiệm, 246 trường hợp nghi ngờ và 80 trường hợp tử vong nghi ngờ tại tỉnh Ituri. Tính đến ngày 18/5/2026 số trường hợp mắc và tử vong ở Cộng hòa dân chủ Công Gô tiếp tục gia tăng lên 516 ca nghi nhiễm, trong đó có 131 ca tử vong từ bảy khu vực y tế trên khắp các tỉnh Ituri và Bắc Kivu. Đây là đợt bùng phát dịch Ebola thứ 17 tại Cộng hòa dân chủ Công Gô kể từ năm 1976. Tại Uganda, ngày 15/5/2026, Bộ Y tế Uganda xác nhận phát hiện một ca nhập cảnh từ Công Gô. Ca bệnh là một người đàn ông lớn tuổi nhập viện tại bệnh viện tư nhân ngày 11/5 với triệu chứng nặng và tử vong ngày 14/5. Ngày 16/5/2026, Uganda xác nhận thêm một ca nhập cảnh khác tại Kampala ở một người trở về từ Công Gô và không có mối liên hệ rõ ràng với ca đầu tiên. Các chùm ca bệnh tại 02 nước có các triệu chứng phù hợp với bệnh do chủng Bundibugyo gây ra.

Trước thực trạng này, ngày 17/5/2026, WHO công bố dịch bệnh Ebola do chủng Bundibugyo của vi rút Ebola tại Cộng hòa dân chủ Công Gô và Uganda là sự kiện y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế. WHO cũng công bố có 04 đặc điểm bất thường của đợt dịch lần này: Một là, có các chùm ca bệnh tử vong bất thường trong cộng đồng với các triệu chứng của bệnh Ebola do chủng vi rút Bundibugyo. Ngoài ra, ghi nhận bốn nhân viên y tế tử vong do nghi ngờ mắc bệnh gây quan ngại về sự lây truyền liên quan đến chăm sóc sức khỏe, những lỗ hổng trong các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn, và khả năng bùng phát trong các cơ sở y tế. Hai là, chưa chắc chắn về số lượng người nhiễm bệnh thực sự, phạm vi lây lan và mối liên quan dịch tễ. Ba là, tỷ lệ mẫu bệnh phẩm có kết quả dương tính cao (8/13 trường hợp dương tính thu thập ở nhiều khu vực khác nhau), có sự gia tăng các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh và các chùm ca tử vong trên khắp tỉnh Ituri, cho thấy có khả năng ghi nhận số ca mắc lớn hơn số lượng đã được báo cáo và nguy cơ lây lan ở cấp địa phương và khu vực. Bốn là, đã ghi nhận có sự lây lan sang các nước có chung đường biên giới.

Tại Việt Nam, Tiến sĩ Hoàng Minh Đức cho biết, tính đến ngày 21/5/2026, Việt Nam chưa từng ghi nhận trường hợp bệnh Ebola, nguy cơ dịch Ebola xâm nhập vào nước ta từ Công Gô và Uganda là thấp. Tuy nhiên không loại trừ nguy cơ lây lan dịch bệnh thông qua hành khách nhập cảnh trở về từ Công Gô, Uganda, quốc gia khu vực có dịch bệnh vào Việt Nam.

Chia sẻ thêm về thông tin dịch bệnh Ebola, đại diện Who tại Việt Nam cho biết cần hiểu đúng về thông tin WHO đưa ra. Dịch bệnh Ebola đang diễn ra tại một số quốc gia Châu Phi là vấn đề y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại, không phải là đại dịch khẩn cấp. Dựa vào tình hình dịch tễ, WHO cho biết dịch bệnh có nguy cơ cao ở một số nước nhưng là nguy cơ thấp với toàn cầu. Tuy nhiên WHO cũng khuyến cáo các quốc gia không được chủ quan, nhất là khi, chủng vi rút gây bệnh hiện nay chưa có vắc xin.

Các hoạt động phòng chống dịch bệnh trong thời gian tới

Từ góc độ của WHO, đại diện WHO tại Việt Nam  cho rằng Việt Nam nên khẩn trương có biện pháp ứng phó với dịch bệnh nhưng không nên vượt quá các khuyến cáo của WHO hiện tại. Đại diện WHO tại Việt Nam cũng đánh giá, Việt Nam đã có kinh nghiệm trong ứng biến trong đại dịch COVID-19 và dịch Ebola trước đây, đã có các buổi diễn tập trong mọi tình huống khẩn cấp nên tin tưởng vào khả năng ứng phó với dịch Ebola nếu xuất hiện tại Việt Nam.

PGS.TS.BSCKII. Nguyễn Vũ Trung, Viện trưởng Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh cho biết chủng vi rút gây dịch hiện tại đã xuất hiện từ năm 2007 và năm 2012, đợt dịch này bùng lên với số người chết nhiều hơn nhưng ổ dịch vẫn khu chú chủ yếu ở Châu Phi.

 Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng cho biết đối với dịch Ebola,  thuận lợi trong chống dịch là 95% ca bệnh xuất hiện triệu chứng nên dễ kiểm soát. Về khả năng lây lan, bệnh chủ yếu lây từ người có triệu chứng, chưa có báo cáo thống kê nguồn lây từ người không có triệu chứng bệnh. Tuy nhiên việc phòng chống dịch có khó khăn là chủng hiện nay chưa có vắc xin phòng bệnh. Giám đốc Sở Y tế TP.HCM cho rằng nguyên tắc phòng dịch là xác định yếu tố dịch tễ và làm tốt công tác truyền thông.

Báo cáo tại cuộc họp, lãnh đạo Cục Phòng bệnh cho biết, trong thời gian tới các hoạt động phòng chống dịch bệnh sẽ tập trung vào các nội dung sau:
- Tiếp tục tổ chức Hội thảo tập huấn về công tác giám sát, phòng chống bệnh do vi rút Ebola tới Sở Y tế, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật, Trung tâm Kiểm dịch Y tế quốc tế các tỉnh, thành phố, đặc biệt mời chuyên gia của Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ chia sẻ kinh nghiệm về phòng, chống dịch bệnh do vi rút Ebola.
- Tiếp tục phối hợp chặt chẽ với WHO và các quốc gia thông qua Cơ quan Đầu mối quốc gia thực hiện Điều lệ Y tế quốc tế để cập nhật tình hình dịch bệnh, các biện pháp phòng, chống trên thế giới và kịp thời chỉ đạo các địa phương thực hiện các biện pháp phòng, chống và tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo triển khai các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp, hiệu quả.
- Tiếp tục chỉ đạo các địa phương tăng cường công tác giám sát phát hiện các ca bệnh xâm nhập đặc biệt tại cửa khẩu và các cơ sở khám chữa bệnh. Đặc biệt, chú ý khai thác tiền sử các bệnh nhân trở về từ khu vực đang có dịch để phát hiện sớm, cách ly và điều trị kịp thời; tổ chức sẵn sàng các đội phản ứng nhanh đáp ứng chống dịch kịp thời khi có ca bệnh xâm nhập.
- Xây dựng các kịch bản đáp ứng với các tình huống, nguy cơ dịch bệnh.
- Tiếp tục chỉ đạo các địa phương tăng cường công tác phòng chống nhiễm khuẩn và ngăn ngừa lây nhiễm chéo tại bệnh viện khi thực hiện tiếp nhận, khám, điều trị bệnh nhân tại các cơ sở y tế.
- Tăng cường năng lực giám sát, xét nghiệm, chẩn đoán vi rút Ebola tại các Viện Vệ sinh dịch tễ/Pasteur khu vực và các Bệnh viện tuyến Trung ương để sẵn sàng phục vụ công tác giám sát, dự báo, đáp ứng hiệu quả với dịch bệnh; rà soát qui trình xét nghiệm, đảm bảo hóa chất, sinh phẩm, vật tư xét nghiệm, đảm bảo máy móc, trang thiết bị, vật tư phục vụ xét nghiệm; tăng cường đảm bảo an toàn sinh học trong tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ và xét nghiệm vi rút Ebola.
- Thông tin kịp thời tình hình dịch bệnh và các biện pháp phòng, chống tới các cơ quan truyền thông và cộng đồng để người dân không hoang mang lo lắng, đồng thời chủ động thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp.

Kết luận tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương đã yêu cầu Cục Phòng bệnh cần chủ động trong việc nắm bắt thông tin dịch bệnh từ các nguồn, trong đó có nguồn từ WHO và Bộ Ngoại giao, kịp thời báo cáo lãnh đạo bộ, tham mưu các biện pháp phòng chống dịch. Để có phương án ứng biến với dịch, Thứ trưởng đề nghị Cục Phòng bệnh đánh giá lại nguy cơ bùng dịch tại Việt Nam; Rà soát lại các hướng dẫn, văn bản quy phạm pháp luật về biện pháp phòng chống dịch trong thời gian qua; Rà soát về năng lực để ứng phó dịch; Có văn bản chỉ đạo các bệnh viện kịp thời. Đối với Viện vệ sinh dịch tễ, cần nâng cao năng lực xét nghiệm và tổ chức các đoàn kiểm tra tại các cửa khẩu khi cần thiết.

M.P